Kaldıraç

Diğer adlar / kısaltmalar: leverage

Daha küçük bir teminatla daha büyük pozisyon taşımaya imkân veren mekanizma.

Yapı ve işleyiş

Kaldıraç, fiyat hareketinin hesabın özkaynağı üzerindeki etkisini büyüten pozisyon–sermaye ilişkisidir. Doğrusal bir üründe nominal pozisyon değeri fiyat ile miktarın, sözleşmeli üründe ayrıca sözleşme çarpanının çarpımıdır. Etkin kaldıraç, aynı para birimine çevrilmiş toplam nominal büyüklüğün bu pozisyonu taşıyan özkaynağa bölünmesiyle okunabilir. Bu oran, platformda seçilen azami kaldıraç düğmesiyle her zaman aynı değildir; kullanılmayan işlem limiti fiyat riskine dönüşmüş değildir.

Nominal büyüklük sabitken parasal fiyat sonucu yaklaşık nominal × yüzde fiyat değişimidir. Aynı sonuç daha küçük özkaynağa bölününce hesabın yüzde değişimi büyür. Bu nedenle kaldıraç yeni bir fiyat tahmini üretmez; mevcut maruziyetin finansman ve sermaye yapısını değiştirir. Aynı pozisyon miktarı korunurken yalnız bloke edilen teminatın düşmesi de fiyat puanı başına kârı kendiliğinden artırmaz. Artış, bu imkânla daha büyük miktar taşındığında oluşur.

Nasıl okunur?

Hesap özkaynağını ve taşınan pozisyonun nominal değerini aynı para biriminde belirle; teminatı özkaynak yerine yazma.
Nominal değeri özkaynağa bölerek örneğin etkin kaldıraç oranını bul; birden fazla pozisyonda yön ve mahsuplaşma varsayımını ayrıca belirt.
Doğrusal fiyat değişimini nominal büyüklükle çarp; ardından parasal sonucu başlangıç özkaynağına böl.
Hesaplanan fiyat etkisinden ayrı olarak ücret, fonlama ve bakım teminatı koşullarının hesaba katılıp katılmadığını kontrol et.

Aynı fiyat kaybı, farklı özkaynak etkisi

1.000 TL özkaynakla 1.000 ve 5.000 TL doğrusal pozisyon karşılaştırılıyor. Fiyattaki %2 düşüş maliyetsiz örnekte 20 ve 100 TL kayıp yaratır.

Pozisyonun nominal değeri

Sayısal verileri göster

Pozisyonun nominal değeri · TL
Nokta / dönem	Değer
1×	1.000
5×	5.000

%2 fiyat düşüşünün kaybı

Sayısal verileri göster

%2 fiyat düşüşünün kaybı · TL kayıp
Nokta / dönem	Değer
1×	20
5×	100

Nominali karşılaştır
Aynı özkaynak, beş kat nominal pozisyonu güvenli yapmaz.
Hesaba etkisini hesapla
20 TL özkaynağın %2’si, 100 TL %10’udur. Maliyet ve zorunlu kapatma koşulları bu basit örneğe dahil değildir.

1.000 TL özkaynakta 1× ve 5× etki

Yukarıdaki grafik üzerinden

Grafikte iki hesabın da başlangıç özkaynağı 1.000 TL’dir. Nominal pozisyonlar 1.000 ve 5.000 TL olduğundan etkin kaldıraçları sırasıyla 1.000 / 1.000 = 1 ve 5.000 / 1.000 = 5’tir. Karşılaştırma, aynı yönde açık doğrusal pozisyonlar ve her ikisine uygulanan aynı %2 fiyat düşüşünü varsayar.

İlk kayıp 1.000 × 0,02 = 20 TL, ikincisi 5.000 × 0,02 = 100 TL’dir. Bunlar ortak 1.000 TL özkaynağın %2 ve %10’una karşılık gelir; maliyet yokken özkaynaklar 980 ve 900 TL olur. İki panelin birlikte gösterdiği şey beş kat fiyat hareketi değil, aynı hareketin beş kat nominal üzerinden hesaba taşınmasıdır.

Koşullar ve yorum sınırları

Bu çarpım doğrusal fiyat maruziyeti içindir. Opsiyonun değeri, ters sözleşmenin ödeme yapısı veya farklı para birimine dönüşüm aynı basit yüzde hesabıyla açıklanamaz. Özkaynak sıfır veya negatifse nominal / özkaynak oranını olağan pozitif kaldıraç gibi yorumlamak da uygun değildir.

Grafik zorunlu kapatma eşiği veya borçtan korunma kuralı vermiyor. %10 hesap etkisi, otomatik kapatmanın mutlaka bu noktada gerçekleşeceği anlamına gelmez. Eşikler ve fiyat kayması ayrıca bilinmeden teminat kaybının nihai sınırı çıkarılamaz.

Yakın kavramlardan farkı

Teminat, pozisyonu açmak veya sürdürmek için istenen güvencedir; kaldıraç ise maruziyetin sermayeye oranıdır. Risk bütçesi de belirli bir çıkış varsayımında kabul edilen kayıp tutarıdır. Aynı 1.000 TL sayısı bu üç yerde geçebilse de satın alma nakdi, bloke güvence ve planlanan zarar birbirinin yerine kullanılamaz.

Konuyu ders içinde öğren

Yayın ilkeleri · Gözden geçirme: 2026-11-09