Vadeli işlem
Diğer adlar / kısaltmalar: futures
Belirli büyüklük, vade ve uzlaşma koşullarına sahip bir sözleşmenin alım satımı.
Yapı ve işleyiş
Vadeli işlemde grafikteki fiyat, belirli koşulları olan bir sözleşmenin kotasyonudur. Dayanak, sözleşme büyüklüğü, vade ve uzlaşma yöntemi ürünün tanımının parçasıdır. Aynı dayanağı izleyen iki farklı vadeli ürünün fiyatı benzer görünse bile bir puanın parasal değeri farklı olabilir. Bu nedenle grafikte kaç puan hareket olduğunu bilmek, tek başına kazanç veya zararı vermez.
Doğrusal sözleşmede uzun pozisyonun fiyat farkı sonucu, çıkış eksi giriş fiyatının sözleşme çarpanı ve sözleşme sayısıyla çarpılmasıyla bulunur. Kısa pozisyonda fiyat farkının yönü tersine döner. Bu hesap ile pozisyonu açmak veya sürdürmek için istenen teminat ayrı büyüklüklerdir. Teminat, dayanağın satın alma bedeli veya mümkün olan toplam kaybın tanımı değildir.
Nasıl okunur?
- Sembolün dayanağını, vadesini, fiyat kotasyonunu, sözleşme çarpanını ve uzlaşma türünü sözleşme özelliklerinden eşleştir.
- Uzun mu kısa mı olduğunu ve kaç sözleşme bulunduğunu yaz; bir puanlık farkın para karşılığını önce tek sözleşme için bul.
- Giriş ve karşılaştırma fiyatlarını aynı sözleşmeden al. Uzun pozisyonda (yeni fiyat − giriş) × çarpan × adet hesabını uygula.
- Fiyat farkına bağlı sonucu teminat, günlük nakit hareketleri ve işlem maliyetleriyle karıştırmadan değerlendir; vade değişimini aynı kesintisiz fiyat sanma.
Sözleşme çarpanı parasal sonucu değiştirir
Tamamen kurgusal bir doğrusal sözleşmede çarpan 10 TL/puan ve giriş 100’dür. Fiyatın 103 olması bir sözleşmede +30 TL fark yaratır.
Bir sözleşmenin fiyat farkı sonucu
- Başabaş: 0
- A. +30 TL
Sayısal verileri göster
| Nokta / dönem | Değer |
|---|---|
| Fiyat 98 | -20 |
| 99 | -10 |
| 100 | 0 |
| 101 | 10 |
| 102 | 20 |
| 103 | 30 |
- Çarpanı oku
Bir puanlık hareketin değeri 10 TL kabul edildi; gerçek üründe sözleşme özellikleri kontrol edilir.
- Teminatla karıştırma
30 TL sonuç teminatın büyüklüğünden değil fiyat farkı × çarpandan hesaplandı; maliyetler hariçtir.
Üç puanın 30 TL olması
Yukarıdaki grafik üzerinden
Grafik bir uzun sözleşme, 100 giriş ve 10 TL/puan çarpanı varsayar. Fiyat 103 olduğunda fark 103 − 100 = 3 puandır; sonuç 3 × 10 × 1 = +30 TL olur. 98 fiyatında fark −2 puan ve sonuç −20 TL’dir. Çizginin eğimi böylece her bir puan için 10 TL’dir.
100 noktasındaki sıfır, yalnız maliyetsiz fiyat farkının sıfırıdır. Örnekte teminat tutarı verilmemiştir; +30 TL’nin teminata göre yüzde getirisini hesaplayamayız. Buradaki çarpan kurgusaldır ve başka bir ürünün bir puanına taşınamaz.
Koşullar ve yorum sınırları
Bu çizgi doğrusal ve maliyetsiz bir sözleşme hesabıdır. Ters kotasyonlu veya farklı uzlaşma yapılı ürünlerde aynı basit çarpım geçerli olmayabilir; gerçek ürünün hesap yöntemi gerekir.
Vade, son işlem günü ve teslim koşulu bilinmeden pozisyonun ne zaman ve nasıl sona ereceği çıkarılamaz. Ayrıca sürekli vadeli grafiklerde vade birleştirme yöntemi, görünen geçmiş fiyatları değiştirebilir; bu seri tek bir sözleşmenin gerçekleşmiş işlem yolu değildir.
Yakın kavramlardan farkı
Spot alım varlığın kendisini edinmeye, vadeli işlem sözleşmesel fiyat maruziyetine ilişkindir. Opsiyon alıcısının primi karşılığında edindiği hak ise vadeli işlemin iki yönlü yükümlülük yapısıyla aynı değildir; doğrusal vadeli sonuç grafiği opsiyon fiyatını açıklamaz.
Konuyu ders içinde öğren
Yayın ilkeleri · Gözden geçirme: 2026-11-09