Spot piyasa
Diğer adlar / kısaltmalar: spot market
Varlığın kendisinin, piyasanın teslim ve takas koşullarıyla alınıp satıldığı piyasa.
Yapı ve işleyiş
Spot piyasayı anlamanın başlangıcı, ekranda izlenen fiyatın hangi şeyin fiyatı olduğunu sormaktır. Burada alınan nesne, vade sonunda bir fiyat farkı ödeyen sözleşme değil, varlığın kendisidir. Bir pay, emtia veya döviz için teslimin ve mülkiyet kaydının nasıl gerçekleştiği farklı olabilir. Spot ifadesi, her üründe işlemin aynı saniyede tamamlandığı anlamına gelmez; işlem zamanı ile takasın tamamlanması ayrı olaylardır.
Miktar sabitken eldeki varlığın piyasa değeri, miktar ile birim fiyatın çarpımıdır. Bu değer ile alış maliyeti arasındaki fark henüz satış yapılmadan da hesaplanabilir; fakat bu hesap, o değerin nakde çevrildiğini göstermez. Grafiğin arkasındaki temel yapı böylece üç parçaya ayrılır: kaç birim tutulduğu, her birimin hangi para biriminde fiyatlandığı ve satın alma için ne ödendiği.
Nasıl okunur?
- Ürünün gerçekten varlığın kendisi mi, ona bağlı türev veya sentetik sözleşme mi olduğunu belirle; yalnız sembol benzerliğine dayanma.
- Elde tutulan miktarı ve fiyatın birimini yaz. Üç birim ile bir birimin fiyatı aynı sütunda iki ayrı büyüklüktür.
- Güncel değeri miktar × fiyat, maliyetsiz değer değişimini miktar × fiyat farkı olarak ayrı ayrı hesapla.
- Satış gerçekleşmediyse hesaplanan farkı gerçekleşmiş nakit kazancı diye adlandırma; takas, ücret ve varsa döviz dönüşümünü ayrıca incele.
Üç birim varlığın değeri fiyatla değişir
Maliyetsiz kurgusal spot örneğinde 3 birim varlık 100’den alınır. Birim fiyat 90–110 aralığında değiştikçe eldeki miktar 3 olarak kalır.
Spot: eldeki miktar aynı, fiyat değişiyor
- Yükseliş
- Düşüş
- 1. Alış 100
Sayısal verileri göster
| Nokta / dönem | Açılış | En yüksek | En düşük | Kapanış |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 99 | 100,5 | 98,5 | 100 |
| 2 | 100 | 100,5 | 94,5 | 95 |
| 3 | 95 | 95,5 | 89,5 | 90 |
| 4 | 90 | 105,5 | 89,5 | 105 |
| 5 | 105 | 110,5 | 104,5 | 110 |
Üç birimin piyasa değeri
- Alış maliyeti 300
Sayısal verileri göster
| Nokta / dönem | Değer |
|---|---|
| Fiyat 90 | 270 |
| 95 | 285 |
| 100 | 300 |
| 105 | 315 |
| 110 | 330 |
- Miktarı sabit tut
Her noktada 3 birim bulunur; toplam değer = 3 × birim fiyat.
- Ürün türünü ayır
Bu örnek varlığın kendisine aittir; vadeli sözleşme çarpanı, teminat veya opsiyon primi içermez.
Üç birim neden hâlâ üç birimdir?
Yukarıdaki grafik üzerinden
Grafikte üç birim 100’den alınmıştır; alış maliyeti 3 × 100 = 300 TL’dir. Birim fiyat 90’a indiğinde miktar değişmez: piyasa değeri 3 × 90 = 270 TL, alış maliyetine göre fark 270 − 300 = −30 TL olur. Fiyatın yüzde 10 düşmesi burada maliyetsiz toplam değeri de yüzde 10 azaltır.
Fiyat 110 olduğunda aynı üç birim 330 TL değerindedir; maliyete göre fark +30 TL’dir. Alt panel fiyatın farklı düzeylerindeki değer hesabını gösterir. Bu noktalar yeni alımlar değildir; miktarın her noktada üç kabul edildiği ayrı değerlemelerdir. Mumların fitilleri de bu miktarı artırıp azaltmaz.
Koşullar ve yorum sınırları
Fiyat 110 görünmesi üç birimin kesinlikle 110’dan satılabileceğini kanıtlamaz. Gerçekleşebilir alış teklifleri, miktar ve işlem maliyeti ayrıca gerekir; son işlem fiyatı ile elde edilecek satış hasılatı aynı olmayabilir.
Bu örnek borçlanma, kaldıraç, temettü ve saklama maliyeti içermeyen sabit miktarlı bir değerlemedir. Bir platformun ürüne spot demesi, her finansman veya saklama düzenlemesini kendiliğinden açıklamaz.
Yakın kavramlardan farkı
Vadeli işlemde parasal farkı sözleşme sayısı ve çarpanı belirler; teminat yatırmak varlığın tamamını satın almak değildir. Spot örnekte 300 TL alış maliyeti varken, türevde benzer bir fiyat hareketi başka nakit akışları ve yükümlülükler oluşturabilir.
Konuyu ders içinde öğren
Yayın ilkeleri · Gözden geçirme: 2026-11-09