Korelasyon
Diğer adlar / kısaltmalar: correlation
İki serinin belirli dönemde birlikte hareket etme derecesini özetleyen ölçü.
Yapı ve işleyiş
Korelasyon, iki veri dizisinin birlikte değişimini özetler. Finansal karşılaştırmada genellikle aynı dönemlere ait getiriler eşleştirilir; yüksek fiyatlı bir varlığı düşük fiyatlı bir varlıkla ham fiyat seviyelerinden karşılaştırmak farklı sorudur. Pearson korelasyonu her dizinin kendi ortalamasından sapmalarını birlikte değerlendirir ve bunu dizilerin yayılımına göre ölçekler. Sonuç birimsizdir; −1 ile +1 arasındaki değerler doğrusal ilişkinin yönünü ve gücünü anlatır.
Sadece iki varlığın altı kez aynı yönde hareket etmiş olması korelasyon katsayısının 1 olduğunu göstermez. Büyüklüklerin de birbirine doğrusal biçimde bağlanması gerekir. Hesap penceresi, örneğin günlük veya haftalık getiri seçimi ve işlem saatlerinin eşleştirilmesi sonucu değiştirir. Ortak hareket, iki pozisyonun birbirinden bağımsız kayıp kaynakları gibi ele alınmaması gerektiğini düşündürebilir; bir varlığın diğerine neden olduğunu kanıtlamaz.
Nasıl okunur?
- A ve B için aynı tarihlere, aynı dönem uzunluğuna ve karşılaştırılabilir para/kur yaklaşımına ait getirileri eşleştir.
- İşaretleri ve büyüklükleri ayrı incele; fiyat seviyeleriyle yüzde getirileri birbirinin yerine kullanma.
- Katsayı hesaplanacaksa her serinin ortalamasını çıkar, sapım çarpımlarını topla ve iki serinin yayılımıyla ölçekle.
- Sonucu pencere ve gözlem sayısıyla birlikte oku; iki seriden biri sabitse sıfır payda sorununu kontrol et.
İki getiri serisi aynı günlerde aynı yönde
A ve B’nin altı kurgusal dönem getirisi aynı işareti taşır. Aynı yöne açık iki pozisyon, birlikte kayıp yaşayabilir; bu küçük örnek sabit ilişki kanıtı değildir.
Dönemsel getirileri karşılaştır
- Varlık B
- Sıfır getiri: 0
Sayısal verileri göster
| Nokta / dönem | Değer | Varlık B |
|---|---|---|
| 1 | 1 | 0,8 |
| 2 | -2 | -1,7 |
| 3 | 1,5 | 1,2 |
| 4 | -1 | -1,1 |
| 5 | 2 | 1,8 |
| 6 | -1,5 | -1,3 |
- Getirileri aynı tarihte eşleştir
İkinci dönemde A −%2, B −%1,7’dir. Farklı fiyat seviyelerini karşılaştırmak yerine getiriler gösterilir.
- Toplam riski düşün
İki isim taşımak bağımsız iki risk taşımak demek değildir. Korelasyon farklı dönemlerde değişebilir.
Altı eşleşmiş getiri gözlemi
Yukarıdaki grafik üzerinden
Grafikte A’nın getirileri %1, −%2, %1,5, −%1, %2 ve −%1,5’tir. B’nin aynı dönemleri %0,8, −%1,7, %1,2, −%1,1, %1,8 ve −%1,3’tür. İkinci dönemde her iki seri de negatiftir; fakat A’nın kaybı 2, B’ninki 1,7 yüzde puandır. Birlikte yön, eşit büyüklük demek değildir.
A’nın altı gözleminin toplamı sıfır, ortalaması %0’dır. B’nin toplamı −0,3 yüzde puan, ortalaması −%0,05’tir. Böylece korelasyonda karşılaştırılacak şeyin doğrudan işaret sayısı değil, bu ortalamalardan sapmalar olduğu görülür. Grafik güçlü ortak hareketi örnekler; yalnız altı gözlemden değişmez veya bütün piyasa koşullarında geçerli ilişki kurulmaz.
Koşullar ve yorum sınırları
Bir serinin bütün getirileri aynıysa yayılımı sıfır olur ve Pearson korelasyonunun paydası sıfırlanır; bu durumu “ilişki yok, korelasyon sıfır” diye raporlamak doğru değildir. Sıfıra yakın bir Pearson değeri de doğrusal olmayan bütün ilişkilerin yokluğu anlamına gelmez.
Kriz, piyasa saatleri veya pencere değiştiğinde geçmişte ölçülen ilişki değişebilir. Eksik günleri hatalı eşlemek, bir piyasaya ait kapanışı diğerinin farklı saatindeki fiyatıyla karşılaştırmak ölçümü bozabilir. Korelasyon tek başına portföy kaybını vermez; miktarlar, oynaklıklar ve yönler de gereklidir.
Yakın kavramlardan farkı
Korelasyon birlikte hareketin ölçekten arındırılmış özetidir; kovaryans ölçekli birlikte değişim ölçüsüdür. İki varlığın aynı sektörde bulunması ekonomik bir bağ anlatabilir, fakat hesaplanmış korelasyonun yerine geçmez. Çeşitlendirme de yalnız iki farklı isim taşımak değil, toplam maruziyetin nasıl birleştiğini incelemektir.
Konuyu ders içinde öğren
Yayın ilkeleri · Gözden geçirme: 2026-11-09