Opsiyon
Diğer adlar / kısaltmalar: option
İlişkili arama terimleri: call, put. Bu terimler aynı anlamda kullanılmayabilir.
Alıcısına belirli koşullarla alım veya satım hakkı veren türev sözleşme.
Yapı ve işleyiş
Opsiyonun alıcısı, belirli dayanak için sözleşmede tanımlanan kullanım hakkını edinir ve bunun karşılığında prim öder. Alım opsiyonu alım, satım opsiyonu satım hakkıyla ilişkilidir. Kullanım fiyatı, vade, bir sözleşmenin temsil ettiği miktar ve kullanım/uzlaşma biçimi hakkın içeriğini belirler. Satıcının karşı taraftaki yükümlülüğü, alıcının hakkıyla aynı değildir.
Opsiyon grafiğini okurken üç fiyatı ayırmak gerekir: dayanağın piyasa fiyatı, sözleşmenin kullanım fiyatı ve opsiyonun alım satım primi. Alım opsiyonunun vade sonu birim içsel değeri max(dayanak − kullanım fiyatı, 0) olur. Alıcının net sonucu için başlangıçta ödediği prim bu değerden çıkarılır. Vade öncesindeki opsiyon primi ise aynı içsel değer eğrisine indirgenemez; kalan süre ve beklenen oynaklık gibi girdiler de rol oynar.
Nasıl okunur?
- Alım mı satım mı, alıcı mı satıcı mı olduğunu belirle; burada yalnız alım opsiyonu alıcısı çizildiğini fark et.
- Dayanak fiyatını, kullanım fiyatını, ödenen primi ve birim/sözleşme çarpanını ayrı kaydet.
- Gözlem vade sonundaysa önce birim içsel değeri hesapla, sonra primi çıkar. Sözleşme toplamı isteniyorsa miktar ve çarpanı ayrıca uygula.
- Vade öncesi fiyat soruluyorsa bu eğriyi doğrudan kullanma; opsiyon kotasyonu, süre ve ilgili fiyatlama girdilerinin ayrıca gerektiğini belirt.
Alım opsiyonunda ödenen prim başabaşı değiştirir
Kullanım fiyatı 100 ve prim 5 olan birimlik alım opsiyonunun yalnız vade sonu sonucu gösteriliyor. Vergi ve işlem maliyeti yok varsayılmıştır.
Alıcının vade sonu net sonucu
- Başabaş 0
- A. Dayanak 105
Sayısal verileri göster
| Nokta / dönem | Değer |
|---|---|
| Dayanak 90 | -5 |
| 95 | -5 |
| 100 | -5 |
| 105 | 0 |
| 110 | 5 |
| 115 | 10 |
- Primi dahil et
Vade sonu sonuç max(dayanak − 100, 0) − 5’tir; dayanak 100 altındayken kayıp 5’tir.
- Vade öncesine taşıma
Bu çizgi vade öncesi opsiyon fiyatını göstermez; zaman ve oynaklık gibi etkenler ayrıca rol oynar.
100 kullanım fiyatı ile 105 başabaş aynı şey değildir
Yukarıdaki grafik üzerinden
Örnekte kullanım fiyatı 100, prim 5 ve miktar bir birimdir. Dayanak vade sonunda 100 olduğunda içsel değer sıfır, net sonuç 0 − 5 = −5 TL/birimdir. Dayanak 105 olduğunda içsel değer 5 olur; prim çıkarılınca net sonuç sıfıra ulaşır. Başabaş bu nedenle 100 değil 105’tir.
Dayanak 110 olduğunda içsel değer 10, net sonuç 10 − 5 = +5’tir. 90 ve 95 noktalarında içsel değer yine sıfır olduğundan çizgi −5’te yatay kalır. Bu tablo farklı vade sonu fiyatlarını karşılaştırır; opsiyonun zaman içinde izlediği piyasa fiyat serisi değildir.
Koşullar ve yorum sınırları
Dayanağın kullanım fiyatını aşması, prim dahil net kâr anlamına gelmez. Ayrıca bu eğri ücret ve vergi içermediği için gerçek toplam başabaş hesabı ek maliyetlerle değişebilir.
Buradaki −5 sınırı yalnız alınmış opsiyonun kendi primiyle ilgili maliyetsiz sonuca aittir. Kullanım sonrası doğabilecek dayanak pozisyonunu, satıcı tarafının riskini veya farklı çarpanlı sözleşmeyi bu birim eğriye eşitlemek yanlış olur.
Yakın kavramlardan farkı
İçsel değer, prim ve net kâr farklı ölçümlerdir. Vadeli işlemde dayanağın bir puan hareketi doğrusal bir fark yaratırken opsiyonda kullanım hakkının yapısı doğrusal olmayan bir sonuç üretir; vade öncesinde hassasiyet de sabit bire bir olmak zorunda değildir.
Konuyu ders içinde öğren
Yayın ilkeleri · Gözden geçirme: 2026-11-09